Sosyoloji ve Sinema; Film Okumaları

İnsanın doğasını ve yaşam alanını ilgilendiren her şey sosyolojide yer almaktadır. Buradan yola çıkarak çok büyük bir iddiayı ortaya atmaktan geri duramayacağım. Nasıl ki sosyoloji toplum bilimlerini inceliyorsa ve kainatta yaratılan her şey hanif olan insanın hizmetine yaratılmışsa (Enbiya 21/32-34), insanla alakalı olan doğrudan toplumla alakalı ise ve toplumla alakalı olan doğrudan sosyoloji ile bağdaşıyorsa var olan her şeyin doğrudan ya da dolaylı olarak sosyoloji ile de ilişkisi bulunmaktadır.

Sinema ve sosyoloji karşılıklı bir ilişkiye sahiptir. Birbirlerini karşılıklı olarak etkiler ve beslenirler. Dünya üzerinde topluma yön vermek istenen her ne konu oldu ise başvurulan araçlardan biri olarak sinema kullanılmıştır. Hatta sinemanın ortaya çıkma hedeflerinden biri de topluma yön vermek olmuştur. Karşıt bir hamle olarak sosyoloji de sinemayı incelerken toplumdan kesitleri sinemada bulmuş ve toplum, topluluk, yöre, bölge incelemelerinde sinemayı ele almıştır.

Sosyolojinin ele aldığı sinema incelemelerinden günümüzde en aktif olan bir alan film okumalarıdır. Dünya üzerinde film okumaları yalnızda sosyoloji alanında sosyologlar aracılığı ile değil her alanda uzmanların ele aldığı bir çalışmadır. Film okumaları atölyeleri özellikle üniversitelerin ve akademinin her alanında düzenlenmekte ve yoğun ilgi duyulmaktadır.

Film okumaları hangi alanda yapılıyorsa perdede o alandan kesitler aranmaktadır. Ancak tüm alanların çalışmasını yaptıktan sonra buluştukları nokta kıyısından da olsa bir şekilde sosyolojinin alt dallarına uğramaktadır. Örneğin; edebiyat camiasında yapılan bir film okumasının alt başlıklarından biri toplumdaki edebiyatı aramak üzerine kurulmuştur. Yine sinema televizyon camiası tarafından yapılan bir film okumasının alt başlıklarından biri toplumdaki sinema ve televizyona, onun toplumda ne denli yer ettiğine, sinema ve televizyonun toplumda ne ölçüde var olduğuna dayanmaktadır. Sinemanın çıkış hedeflerinden birinin topluma yön vermek olması, film okumalarını yapanın hangi camiadan, hangi araştırma grubundan olursa olsun sosyolojiye uğramadan geçemeyeceğinin bir göstergesidir.

Bazı meslek gruplarında her alanda olduğu gibi sinema alanında da topluma yön vermek gibi bir hedef olmadığı, sadece oluşturulan şekillerin perdeye yansıtılıp insanların bir sanat olarak sinema ile buluşmasının hedeflendiği iddia edilmektedir. Ancak yapılan film okumalarıyla bu masum iddianın gerçeklik payının olmadığı görülmektedir.

Sosyoloji ve sinema karşılıklı beslenirken sosyolojinin sinemayı kullandığı diğer bir işlev, sinemayı aracı bir rol olarak kullanmasıdır. Sinema sosyolojiye, imgelemeler oluşturma ve topluma öğretme\benimsetme konusunda yardımcı olur. Sosyolojik imgeleme tarih, birey ve toplum arasındaki bağı\ilişkiyi anlamlandırma çabasındayken bu anlamlandırmayı en iyi sinema üzerinden yapabilmektedir. Bu yönüyle sinema toplumun sosyolojiyi somutlaştırmasına aracıdır. Yine filmlerin bu yönüyle lisans bölümünde derslerde konu olarak ele alınması da sosyolojideki işlevselliğine bir kanıttır. Ayrıca filmlerin bu yönden ele alınması sosyolojide sahaya inip toplumla berabermişçesine incelemelerin yapılmasına da olanak sağlamaktadır.

Akademide dahi yer alan film okumaları, topluma ayna tutan sinemanın incelenerek toplumu, dönemi, bireyler ve toplumlar arasındaki benzerlik ve farklılıkları anlamlandırmada ciddi bir role sahiptir. Bir alt dal olarak akademide yer almış sinema sosyolojisi film okumalarının yapılmasını destekleme ve özelliklerini ele almaktadır. 2 saatlik bir perdeye sığdırılan film toplumun ciddi bir kesimi hakkında bilgi verebilmektedir.

Film okumaları yapılırken kullanırken yöntem sosyolojik eleştirel yaklaşım yöntemidir. Filmler hangi alanda yapılmış olursa olsun mucitlerinin ideolojilerini içinde barındırırlar. Eleştirel yöntemle ele alınarak bu ideolojiler, barındırdıkları toplumsal ilişkiler, sitemler, dayatılmak istenen fikirler vb. ayrıştırılır. Film okuması aynı zamanda bir analizdir. Analizin yapılabilmesi için defalarca izlenmesi gerekir. Bundan da öte film okuması yapacak kişinin topluma ve sosyolojiye dair sağlam bir alt yapısının bulunması gerekir. Film okumaları birkaç izleme ve birkaç not tutma ile ‘bu film bize şunları anlatır’ denebilecek; basit, genel geçer, bilgi birikimsiz bir uğraş değildir. Böyle bir yol izleme ile yapılan film okumaların sosyolojik değeri olmadığı gibi toplum için de herhangi bir değeri ya da geçerliliği yoktur.

Bir film ele alındığında ilk düşünülmesi gereken hangi kuramlar üzerinde tartışılacağı ve okumanın yapılacağıdır. İlk olarak kuramlar ele alınır sonrasında seyir kısmı başlar. İlk izleme boştur, bakmadır. İkinci izlemeyle beraber görme başlar, görmeyle de okuma. İkinci izlemeyle beraber tartışılacak kuramların altı yavaş yavaş doldurulur. İzleme sayısı okumayı yapacak kişinin ‘tamam artık’ deyip son izlemede çıkaracak alt kuram bulamayıncaya kadar devam eder. Yani izleme sayısını belirleyen okuyucudur. ‘şu kadar izlenmeli’ denecek bir genel kural yoktur. Okuyucunun alt bilgi ve deneyimi çoğaldıkça bence izleme sayısı azalmaz, artar. Çünkü her görme sonrasında başka bir görmeyi getirebilir. Altı dolan kuramlar ses, efekt, diyalog, kamera, sahne vb. açılardan tartışılır. Tutulan notlar kavramsal bir çerçeveye oturtulur. Kategorilere ayırma ve kavramsallaştırma da okumanın en can alıcı yerlerinden biridir. Sonra tüm tartışmalarımız, çıkarımlarımız sonuçlara bağlanarak film okuması sonlanır. Basamak basamak düşünüldüğünde basit bir izleme eylemi olmayıp nasıl akademide yer aldığı anlaşılacaktır.

Sözün özü sinemanın ele alındığı bir dergide ‘Sinema Sosyolojinin Neresindedir?’ diye bir soru ile karşılaşsam, bir sosyolog olarak direkt aklıma gelen film okumaları olurdu. Böyle bir denemenin ardının keyifli bir film okumasıyla taçlandırılması da ekstra güzel olacaktır. İstifadesinin bol olması duasıyla…

(0) Yorum
Yorum Yaz
İlginizi Çekebilir
Parçalı Umutlu

İnsanın doğasını ve yaşam alanını ilgilendiren her şey sosyolojide yer almaktadır. Buradan yola &cce...

Laal Singh Chaddha’nın Düşündürdükleri

İnsanın doğasını ve yaşam alanını ilgilendiren her şey sosyolojide yer almaktadır. Buradan yola &cce...

Nesrin Abla ve Huzurun Kokusu

İnsanın doğasını ve yaşam alanını ilgilendiren her şey sosyolojide yer almaktadır. Buradan yola &cce...