Sıradaki içerik:

Gece Vardiyası – 4

e
sv

Osmanlı’nın Manevi Mimarı: Şeyh Edebali

avatar

Fatma Sarı

  • e 0

    Mutlu

  • e 0

    Eğlenmiş

  • e 0

    Şaşırmış

  • e 0

    Kızgın

  • e 0

    Üzgün

(Okunma Süresi: 3 dakika)

Dünya bir garip han, bir hoyrat mekan,
İnsan bir garip varlık kabına sığmayan…
Hayat bir yudum su, bir anlık rüya…
Ömür bir kısa yol tekrarı olmayan..

Şeyh Edebali (k.s)

Anadolu’ya yerleşen küçük bir aşiretin cihana hükmedecek imparatorluk kurmasında kılıç ve bilek gücünün ötesinde ilim ve irfan sahibi alimlerin olmasının etkisi çoktur.Bu alimlerden biri olan Şeyh Edebali Hazret; Osmanlı Devletinin manevi mimarı, Osman Gazi’nin hocası ve kayınpederi, Mutasavvıf, ilk Ahi şeyhi, ilk Osmanlı kadısı ve müftsüdür. Yapmış olduğu ilim ve irfan çalışmaları ile 6 asır boyunca dünyayı yönetecek olan Devlet-i Aliyye-i Osmaniye’nin kanun ve nizamını şekillendirmiştir.Kısacası Osmanlı devleti Doğu ile Batı arasında hükümdarlık yapmasını şüphesiz Şeyh Edebali hazretlerine borçludur.

Gönüller Sultanı Şeyh Edebali Hazret 1206 (H.603) yılında Kırşehir’in Mucur ilçesi İnaç köyünde doğmuş.Aslen Karamanlıdır.Asıl adı İmâdüddin Mustafa b.İbrâhim b.İnac el-Kırşehrî’dir.Kaynaklar da isminin yanında kısaltılmış Atabâlî  ve Ede-Şeyh olarak da geçmektedir. Edebâlî Türkçe kelime olan “Ede” yani“Ata” ve Arapça eski yaşlı anlamına gelen “bâlî”kelimesinin birleşiminden meydana gelir.

İlk tahsilini Karaman’da Hanefi hukukçusu Necmeddin ez-Zahidi´den almış, daha sonra Şam’a yani Dimaşk’a giderek Tefsir, Hadis ve Tasavvuf ilimlerinde, özellikle de Fıkıh (İslam Hukuku) ilminde üst noktalara gelmiş. Şam dönüşünde Eskişehir’in İtburnu köyünde halkı irşad etmeye başlamış.Özellikle Moğol istilası ardından büyük kayıplar yaşayan ve buhranda olan Anadolu Müslümanlarının bulundukları halden çıkmaları için çok emek vermiş.Şeyh Edebali Hazret hanesinin kapısını herkese açık tutmuş,özellikle fukaranın ihiyaçlarını karşılamak için koyun sürüsü bulundurduğu kaydedilir.

Zamanın diğer alimlerinden Hz. Pir Mevlana ve Hacı Bektaş-i Veli Hz. sohbetinde de bulunmuş.

Şeyh Edebali ile Osman Bey’in Dostluğu

Söğüt ve Domaniç yaylaları Selçuklu Devleti tarafından yaylak (yaz) ve kışlak (kış) olarak Küçük bir aşiret olan kayı boyuna verilmişti.Alim ve ilim erbabına önem veren ve atasından öyle gören  Osman Gazi’de Şeyh Edebali’yi Eskişehir’deki zaviyesinde sık sık ziyaret eder, dini ve idari  konularda görüşünü alırdı..Ayrıca Bilecik’in Osmanlı tarafından fethinden sonra  zaviyesini buraya taşımış.

Salih bir rüya, Osmanlı Kuruluyor?

Osman Gazi bir gece Edebali hazretin yanında misafir olarak kalmıştı.Alemi Kainatı aydınlatacak,nice insanların huzur ve güven verecek bir devletin kurulması Osman Bey’e rüyasında Rabbimizin bir lütfu olarak gösterildi. Osman Gazi’nin rüyası şu şekilde anlatılır. Şeyh Edebali’nin koynundan çıkan bir ışığın, kendi göğsüne girdiğini ve aynı anda göbeğinden bir çınar ağacının bittiğini ve gölgesinin tüm dünyayı sarmalağını, İnsanların o ağacın gölgesinde toplandığını ve Uludağlara ve dağların eteğinden çıkan çoşkun sulara o ağacın gölge ettitiğini görmüş.Şeyhine bu kutlu rüyayı anlatan Osman Gazi’ye Edebali hazretleri şu yorumu yapmış.”Sen babadan sonra Bey olacaksın, kızım Malhun (Rabia Bala Hatun) Hatun’la evleneceksin. Bende çıkıp sana gelen nur budur. Sizin asil ve temiz soyunuzdan nice padişahlar gelecek. Onlar nice devletleri bir çatı altında toplayacaklar.Mübarek olsun. “

Osman Gazi bunun üzerine Malhun Hatun ile evlenir ve Edebali hazretlerinin damadı olur.Böylece asırlar boyu  cihanı üstün ahlak ile yöneterek yeşertecek hükümdarlılığın tohumu atılmış olur.

Edebali hazretlerinin talebesi ve diğer damadı olan Dursun Fakıh Osmangazi adına Cuma namazını kıldırıp,Cuma hutbesini okudu.Böylece Osman Gazi’nin hür ve istiklal sahibi olduğu tüm dünyaya ilan edildi ve Osmanlı devleti resmen kurulmuş oldu.

Hz. Osman Kılıcını Osman Gazi’ye vermesi

Efendimiz (s.a.v) zamanında demircilik ile uğraşan Oğuzların Bozok koyundan Kayı boyu Hz. Osman’a üzerine Kayı Boyunun damgasını vurduğu kılıcı hediye etmiş  ve Kılıç 12 imam ve Altın silsile yolu ile Ahmet Yesevi’den de Şeyh Edebali Hazretlerine emanet edilmiş. Edebali Hazretleri de bu Kılıcı Kayı boyunun hükmettiği Osmanlı devletinin banisi Osman Gazi’ye vermiştir.Bu kılıcın Osman Gazi’ye verilmesi bu devletin yanında Rabbimizin rızasının olduğu aşikardır.

Ahî Teşkilâtı’nın reisiydi

Ahilik 13. ve 15. yüzyılda aktif olarak ; Anadolu’ya göçen Müslüman Türkmenlerin Ticaret başta olmak üzere Sanat, Ekonomi gibi meslek dallarında yetiştirmeyi sağlayan aynı zamanda ahlaki yöndede gelişmelerini sağlayan bir örgütlenmeydi.Edebali Hazretleri Esnafla halk arasında ki bağlantıyı Ahiliği zamanında kurmuştur. Bu da Osmanlı devletinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır.Ahi Şeyhliğinin Edebali Hazretlerinden sonra kime geçtiği bilinmiyor lakin sonrasında I. Murat’a intikal ettiği düşünülmektedir.

Şeyh Edebali Sultan 1326 (H.726) tarihinde Bilecik’te ki zaviyesinde Rabbine yürüdü ve oraya defnedildi.Türbesi Eski Bilecik şehrinde küçük bir tepe üstündedir.Eskişehir’de de sevenleri tarafından türbe yapıldı.Vefatından bir ay sonra kızı,4 ay sonra da Osman gazi hakka kavuştu.

Osmanlı Devletine her daim manevi destek vermiş,hem damadı hem talebesi olan Osman Gazi’ye yüksek hukuk seviyesi  ile  verilen fetvalarda, kanun ve nizamlar da danışmanlık yapmış.Osman Gazi’de devlet işlerinde,divan ve askeri teşkilatını kurarken hocasından fikir almıştır.

Şeyh Edebali Hazretlerinin halka hizmeti hakka hizmet olarak görerek ilimin zekatını ödemiştir.

Osmanlı’yı bir devlet yapan,Mekan-ı Aşk’a sahip Sultan Ahlakla Rabbine bağlanmış,asla taviz vermeden Rabbinin yolunda ilerlemiş ve her zaman bunu tavsiye etmiştir.

Şeyh Edebali’nin Osman Bey’e nasihati

“Ey Oğul,
Bundan sonra öfke bize uysallık sana
Güceniklik bize, gönül almak sana
Suçlamak bize, katlanmak sana
Acizlik bize, yanılgı bize, hoş görmek sana
Geçimsizlikler, çatışmalar, anlaşmazlıklar bize, adalet sana
Kötü söz, şom ağız ,haksız yorum bize, bağışlama sana
Ey oğul
Bundan sonra bölmek bize, bütünlemek sana
Üşengeçlik bize, uyarmak, gayretlendirmek, şekillendirmek sana
Ey oğul
Sabretmesini bil, vaktinden önce çiçek açmaz
İnsanı yaşat ki , Devlet yaşasın
Ey oğul
Yükün ağır, işin çetin, gücün kıla bağlı
Allah (c.c) yardımcın olsun.”

Hak yolunda ilmiyle Rabbine kul olmuş, her daim Aşkı bilmiş Şeyh Edebali Sultan günümüz dünyasında dikkat edilmesi gereken şeyleri tavsiye etmiş.Bu nasihatler Osmanlı devletinde yüzyıllar boyunca dikkate alınmış ve bu bağlılık ile 6 asır dünyaya hükmetmiştir.

Rabbim yar ve yardımcımız olsun.
Muhabbetle…

  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli

Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.