Osmanlı’da Matbaa’nın Kuruluşu

(Okunma Süresi: 1 dakika)

Osmanlı İmparatorluğu yeniliğe ve aydınlanmaya açık bir padişah olan 3. Ahmet ile Sadrazam Damat İbrahim Paşa döneminde yani Lale Devri’nde batı ile ilişkileri geliştirmişti. Sadrazam Damat İbrahim Paşa sayesinde kitapların ve kütüphanelerin sayısı artmıştı. Bir çeviri kurulu oluşturularak Doğu kaynaklı kimi eserlerin Türkçeye çevrilmesine başlandı. Bu ilk faaliyetlerin matbaanın açılışını hızlandırdığı söylenebilir. Ve ilk Türk matbaasının bu adımlara uygun olarak açılışı gerçekleşir. İbrahim Müteferrika, matbaa kurma hazırlıklarına basımevinin açılışından 7 – 8 sene önce başlamıştır. Burada bazı haritalar basmıştır. Said Efendi ile birlikte ortak matbaa açmak üzere anlaşan Müteferrika matbaanın yararlarını anlatan rapor hazırlayarak İbrahim Paşa’ya sunar. Sonra bu rapora Vankulu Lugatının birkaç sayfasını da ekler. Sadrazam bu durumu olumlu karşılar ve matbaa kurulmasın din bakımından sakıncalı olmadığı fetvasını verir. Bu fetva ile beraber 1727 yılında din kitapları basılmaması şartıyla ilk matbaa kurulur.

İlk Türk basımevi, İbrahim Müteferrika ve Said Efendi tarafından, Müteferrika’nın Sultan Selime semtindeki evinin alt katında kurulur. Kitap basım aletleri Hollanda’dan getirilerek kurulmuştur. İki yıl süren çalışmalar sonucu ilk kitap olan Vankulu Lugati 31 Ocak 1729’da yayımlandı. İmam Ebu Nasr İsmail Bin Hammad el-Cevheri’nin Sihah-il Cevheri adlı kitabının çevirisi olan Vankulu Lügatı adını çeviriyi yapan Mehmed Efendi’nin lakabı olan Van kulundan alır. Matbaada basılan diğer eserler şöyledir:

2. Kâtip Çelebi. Tuhfet-ül kibar, 29 Mayıs 1729.
3. Krusinski, Judas Thaddaeus. Tarihi Seyyah. 26 Ağustos 1729.
4. Mes’udi, Emir Muhammed bin Hasan Tarih-i Hind-i Garbî. 5 Nisan 1730. 500 Nüsha.
5. Ibn Arabşah, Şihabüddin Ahmed bin Muhammed. Tarih-i Timur Gürgân. 18 Mayıs 1730. 500 Nüsha.
6. Süheyli Ahmed bin Hemdem Kethüda Tarih-i Mısr il-Kadime ve Mısr-ı Cedid. 17 Haziran 1730 500 Nüsha.
7. Nazmizade, Hüseyin Murteza. Gülşen-i Hulefa. 16 Ağustos 1730. 500 Nüsha.
8. Holderman, P. Jean-Baptiste. Gramaire Turque. 1730? 1000 Nüsha.
9. Ibrahim Müteferrika. Usûlü’l-Hikem fî Nizâmi’l-Ümem. 13 Şubat 1732. 500 Nüsha.

Bir yorum ekleyin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir