Kuraklık Tercih Değil, Bokashi Kompostu

Dünyada canlı yaşamın devam etmesi için gerekli en önemli faktör su, fakat dünya çok uzun zamandır kuraklık tehlikesiyle karşı karşıya. Birleşmiş Milletler’in Mart ayında yayımladığı Dünya Su Gelişim Raporuna göre, küresel su kullanım oranı son 100 yılda 6 kat arttı, fakat aynı zaman diliminde dünyadaki doğal sulak alanların yarısı kaybedildi. Dünyanın 2030 yılına kadar %40 oranında küresel su açlığıyla karşılaşabileceği de raporda bahsedildi. Hali hazırda Dünya nüfusunun dörtte biri su sıkıntısı çekiyor. Dünya Doğal Kaynaklar Enstitüsü’nün hazırladığı Su Riski Atlası‘nda Türkiye 32. Sırada ve riskli ülkeler arasında. Tema Vakfı’nın yayınladığı verilere göre; dünyadaki tatlı su kaynaklarının %71’i tarım sektöründe kullanılıyor, Türkiye’de ise bu oran %73.

Evet, kuraklık dünyadaki çoğu ülkeyi ilgilendiren bir konu ve bu ülkeler arasında Türkiye de yer alıyor. Su kaynaklarının azalması, kirlenmesi, bilinçsiz kullanımı vb. gibi nedenler kuraklık ve açlık riskini oluşturuyor. Bilindiği üzere tatlı su kaynaklarındaki azalma sadece içme suyu değil, biyolojik çeşitlilik ve gıda üretimini de olumsuz etkiliyor. Bu alanda yapılan çok fazla çalışma ve ileri sürülen çözüm önerileri mevcut.

Ben yazımda bu çözüm önerilerinden bir tanesi olan perma kültür ve bokashi komposttan bahsetmek istiyorum. Perma kültür yeni yeni konuşulmaya başlanmış olsa da aslında on binlerce yıllık tarım kültürüne ait kadim bilgilerin yeni bilimsel bilgilerle güçlendirildiği, doğal yaşamın sürdürülebilirliğini önceleyen bir sistem. Doğanın kaynaklarını doğal sistemler içinde kullanarak, hiçbir atık çıkarmadan, kaynakları tüketmeden, yeni kaynaklara dönüştürerek ürün ve gıda elde etmeyi, sağlıklı yaşamayı öngören bir disiplin. Bokashi kompost ise en etkili perma kültür yöntemlerinden bir tanesi.

Bokashi kompost kısaca perma kültür prensiplerinden olan hiç artık çıkartmamak için çöp olarak atılan organik maddelerin hepsinin fermente edilmesini sağlamaktır. Bu fermantasyon aynı zamanda toprak için çok faydalı olan ve gıda üretimini tahmin edilemeyecek oranda artıran faydalı mikroorganizmaları oluşturur. Doğada zaten bu mikroorganizmalar hiç insan elinin değmediği ortamlarda, mesela ormanlarda kendiliğinden oluşur. Ormanlardaki canlılık ve çeşitliliğin mükemmel bir şekilde sürmesini sağlayan şey mikroorganizmaların aralarındaki bu uyumlu yaşamdır. Bokashi kompostu, ormana girdiğiniz zaman mis gibi bir havayı, ferahlatan kokuyu hissetmemizi sağlayan dinamiği insanlar olarak tarımsal süreçte kullanabilmemizi ve canlılığı sürdürebilmemizi sağlayabilecek en önemli araçlardan birisidir. Bokashi kopostu özünde herkesin de bildiği turşu yöntemidir. Nasıl ki sebzelerimizi turşu yapıyorsak; aynı şekilde organik çöplerimizi, özellikle de gıda çöplerimizi Laktobasiller dediğimiz bakterilerin ve onlara yardımcı olan diğer bakterilerin yardımıyla fermente ederek bitkilerin yararlanabileceği, toprağın zenginleşmesini sağlayabilecek bir ürün haline kolayca getirebiliyoruz. Bu yöntem evlerde bireysel olarak yapılabildiği gibi tarım sektöründe geniş alanlara hitap edebilecek şekilde tesislerde de yapılabilmektedir. Bokashi kompostunun nasıl yapıldığı ile ilgili bilgilere ve videolara internet aracılığıyla veya yazılı medya ile kolayca ulaşabilirsiniz; şaşırtıcı derecede kolay bir yöntem.

Elde edilen bokashi kompostu 100 kat sulandırarak mükemmel bir sıvı gübre olarak kullanılabiliyor. Gıda atıklarının doğrudan toprağa gömülmesi ile gübre haline gelmeleri ortalama bir yıl sürüyor ama bu yöntem ile 1-1,5 ay gibi kısa bir sürede içerisinde çok faydalı mikroorganizmaların olduğu zenginleştirilmiş; karbon ve azottan zengin bir gübre elde ediliyor. İşte bu detay çok önemli çünkü toprağın canlılığını koruyan, toprağın içindeki karbon ve organik madde oranıdır. Toprağın içindeki organik madde oranını yüzeydeki ilk 15 cm içinde %1 oranında artırırsanız, hektarda 170 ton su tutmasını sağlayarak toprakta bir su deposu oluşturabilirsiniz. Burada daha az yağmur ve daha sulama ile daha bol ürün demektir. Bokashi kompostu bu etkiyi sağlamak için mükemmel bir yöntemdir, çünkü toprak dışında organik atıklardan gübre yapıldığında karbonun yaklaşık %80’i karbondioksit ve metan gazı olarak havaya uçuyor. Mesela yanmış gübrenin içinde yalnızca %20 karbon kalıyor, geri kalanı karbondioksit ve metan şeklimde atmosferi kirleten gazlar olarak havaya uçuyor. Hâlbuki bokashi kompostunda sadece %2 karbon kaybediliyor. Bu şekilde toplamdaki karbonun %98’i toprağa verilebiliyor, topraktaki karbon oranını yükseltme açısından fevkalade büyük bir avantaj sağlanabiliyor. Bunun yanında bokashi kompostu azotu tamamen koruyor; atmosfer açısından zararlı bir gaz olan amonyağa dönüşerek atmosfere karışması engellenmiş oluyor. Mesela ahırlara, kümeslere girildiğinde hissedilen keskin koku amonyak kokusudur. Oralardaki organik gübreler amonyak gazına dönüşerek uçarlar ve doğayı havayı kirletirler. Hâlbuki bokashi kompostu sisteminde çürüme olmadığı için metan, amonyak ve karbondioksit gazi %2 gibi minimal düzeydedir, azot ve sülfür/kükürt gazı ise hiç çıkmamaktadır. Bu şekilde toprağın mükemmel bir şekilde zenginleşmesi sağlanırken atmosfer zararlı gazlardan arındırılmış ve organik atıklar faydalı bir şekilde değerlendirilmiş olur.

Bir diğer kritik nokta; bitki yetiştirmek için hâlihazırda kullanılan NPK gübreleri bitkiye çok az miktarda bir büyüme imkânı sağlar, eser mineraller açısından son derece fakir, yetersiz gıdalar üretilmiş olur. Hâlbuki bokashi kompostu ile yapılan üretimde bitki her türlü mineralini alabildiği gibi, aminoasitleri, diğer hormonları da alabildiği için hem güneşten gelen enerjinin %1’ini kullanmak yerine %20’sini kullanabilir hem de besin içeriği içerisinde eser minerallerinde mevcut olmasından dolayı tam olarak besleyici bir ürün üretilmiş olur. Böylelikle yaklaşık 100 yıl kadar önce nenelerimizin dedelerimizin bahçelerinde yetiştirdiği sebzeler kadar sağlıklı sebzeler yeme fırsatı buluruz, tahıl üretimimiz artar, çöplüklerdeki çöplerimiz azalır, atmosferdeki havamız temizlenir, mevcut su kaynakları daha etkili kullanılmış olur, tarımsal alanda ihtiyaç duyulan su miktarı azalır, kuraklık ile etkili bir şekilde mücadele edilebilmiş olur.

Bu yazımı okuyanlar, yani sizler belki tarımla uğraşmıyorsunuzdur, bitki ve sebze yetiştirdiğiniz bahçeleriniz olmayabilir ama azalan su kaynakları, muhtemel su kıtlığı ve kuraklık riski her birimizin ortak sorunu ve sorumluluğu olduğu için; perma kültür ve bokashi kompostunun daha fazla konuşulmasını, kullanılmasını sağlayacak etki oluşturma potansiyeline sahipsiniz.

(0) Yorum
Yorum Yaz
İlginizi Çekebilir
Mümine Gayret Yakışır

Dünyada canlı yaşamın devam etmesi için gerekli en önemli faktör su, fakat d&u...

Tıkayıcı Taş

Dünyada canlı yaşamın devam etmesi için gerekli en önemli faktör su, fakat d&u...

Teneffüs Öğrenciler İçin Bir Ara mı Yoksa Ders mi?

Dünyada canlı yaşamın devam etmesi için gerekli en önemli faktör su, fakat d&u...