Kitap Tahlili – Tarih Neye Yarar?

Kitap: Tarih Neye Yarar?
Yazar: Koray Şerbetçi

Tarihi Olaylara Farklı Açılardan Bakışlar

Sadece bir ezber, sadece bir ders geçme ve sınavda başarılı olma güdüsü tarihin ne demek olduğunu ve ne işimize yarayacağını anlatmaz. Tarih, zevk işidir ve merak duygusundan yoksun kişilere işkence gibi gelir. Tarihçi Koray Şerbetçi, "Tarih Neye Yarar?" ile can alıcı soruyu soruyor ve bunu tarihçi sıfatıyla cevaplıyor. Cevapların kendisine yakışır şekilde geçmiş zamandan örneklerle, günümüze benzeyen ve ders niteliği taşıyan olaylarla verildiğini belirtmeliyim.

Milletlerin Tutum ve Davranışları Aynı Kalır

Tarihçiler elbette ilgilendikleri alan konusunda tarafsız değiller. Tarihin ne kadar gerekli olduğunu, tarih olmazsa dünyanın yok olacağını bile söyleyebilirler. Belki de öyledir ama bir fizikçi, kimyacı, matematikçi, psikiyatrist, ilahiyatçı ya da bir mühendis de benzer şeyleri söyler. Her ilim dünyayı kendi etrafında döndürür ve isterse durdurur. Ancak tarih farklı. Gerçekten farklı çünkü tarih aynı zamanda bir bilinç... Geçmişi geleceğe bağlayan ve toplumların hayatlarına nasıl devam edeceklerini karara bağlayan bir bilinç. Toplumların sahip olacağı tarih bilinci sadece geçmişi öğrenmekle bırakmaz çok kullanılan ifadeyle geleceğe de ayna tutar. Milletlerin tarihten gelen tutum ve davranışları aynı kalır ve milletler başına gelen olaylara benzer refleksler gösterir. Ayrıca her millet tarih konusuna bazen gereğinden fazla eğilir. Bununla beraber tarih muhakkak bir işimize yarasın isteriz. Resmi tarih bu saikle ortaya çıkmıştır. Her devletin geçmişte övündüğü olaylara resmi tarih denir. Bazı olaylar eğilip bükülür, olmayanlar olmuş gibi, olmuşlar olmamış gibi gösterilir. Yunan tarih kitaplarında "Türkler bizi 1922'de denize döktü" gibi bir ifadenin yer aldığını zannetmiyorum.

Tarihi Bizim İstediklerimizi Söylediğinde Daha Çok Severiz

Bütün ideolojik tartışmalar tarih sayesinde yeniden alevlenir ve yine tarih sayesinde yeniden küllenir. Sorun iki tarafın tarih kitaplarına yazdığı “zafer”le çözülür. Tarih kaybedeni olmayan olaylar bütünü olarak da tanımlanabilir. Hatta tarih, iç politikada tarafların rengini belli eder. Tarihine sahip çıkanlar, geçmişte yaşananların olumlu yönlerini öne çıkaranlar toplumun muhafazakâr kesim tarafından hoş karşılanırken olaylara daha eleştirel bakanlar muhafazakârlardan yüz bulamaz. Fakat Türkiye’de cumhuriyet tarihine yönelik eleştiriler daha başka bir yazının konusu olabilir. Çünkü bu husus klasik tarih tartışmalarının çok ötesindedir. Neticede tarihi ve tarihçiyi bizim istediklerimizi söylerse daha çok severiz. Zaferleri, iç içlerine karışıp karşı tarafı yok ettiğimiz anlaşmaları okuması zevkli gelir. Ancak bozgunlar, kötü anlaşmalar okuması en sıkıcı ve yorucu konulardır. Bunlardan ders alınabileceğini de düşünmeyiz. İnsanlar zaferlerle övünmeyi daha çok tercih eder.

Koray Şerbetçi, anlatmak istediklerini kısa bölümlere sığdırdığı enteresan olaylarla veriyor. Tarihi olayların birbirine benzediğini, teknolojik hamleler de olsa özün aynı kaldığını kendine has üslubuyla anlatıyor. Kitapta gerek Doğu'dan gerekse de Batı'dan çeşitli örnekler veriliyor. Bu örneklerden günümüze paylar çıkarmak ve yaşanmışların benzerliklerini bulmak güç değil. İnsanoğlu eline iktidarı geçirdiğinde hırsının, dürtüsünün kurbanı olur. Bununla ilgilidir birçok örnek mevcut. Öğüt dolu satırlar bizi dünyanın çeşitli yerlerinde gezdiriyor, imparatorlarla, komutanlarla tanıştırıyor ve esasında aradan asırlar geçse de değişen pek bir şeyin olmadığını gösteriyor. Anlıyoruz ki insan ihtirasıyla, kazanma ve elde etme güdüsüyle, bencilliğiyle aynı ve hiç değişmeden farklı farklı suretlerle günümüze kadar ulaşmış bir varlık.

Tarih Gerçekten Tekerrür Ediyor

Kitapta birbirine benzeyen birçok örnek aynı konu başlığı altında verilmiş. Bizim yakın tarihimizi ilgilendiren Sarıkamış olayına benzer olaylar daha önce de meydana gelmiş ve yazar bunları hatırlatmış. İlgili bölümde Napolyon’dan, Hitler’den, Kanuni Sultan Süleyman’dan, Lidya-Med savaşından, Moğollardan ve Perslerden benzer örnekler verilmiş ve bir bakıma tarihin gerçekten tekerrür ettiği ispatlanmıştır. Bu yönüyle “Tarih Neye Yarar?” alelade tarihi olayları sıralayan ve yorumsuz bir şekilde aktaran bir eser değil. Aynı zamanda çıkarılacak dersleri de belirten ve gerek Doğu gerekse de Batı dünyasını toplumsal yapılarıyla beraber anlatan bir kitap. İçine Koray Şerbetçi’nin konulara olan hâkimiyetini ve üslubunu da kattığımızda ortaya okuması zevkli bir eserin çıktığını söyleyebiliriz. Bizler tadını aldığımız üslupla beraber enteresan ya da şimdi enteresan gelen tarihi olaylar bahçesindeki gezintimizi sürdürürken yazar, zamanında mantıklı gelen ama günümüzde mantıksız olduğunda herkesin hemfikir olduğu hadiselere yer vermeye devam ediyor. Bunların önemli bir kısmını Orta Çağ Avrupa’sında kilisenin tutucu ve akıl dışı uygulamalarında aramak doğru olacaktır. Özellikle cadı avıyla gelinen noktaya bir daha gelinemeyeceğini düşünüyorum. O dönemde ihbar ya da şüpheyle cadı olup olmadığının anlaşılması için öldürülen insanların sayısı epey fazladır. Başta kilise olmak üzere cezalandırma araçlarını kullanan kimsenin herhangi bir bedel ödememesi de Orta Çağ adaletinin bir başka sonucudur.

Sadece İnsanlar Yargılanmadı

Yargılama şekilleri bakımından özellikle Avrupa’dan birçok ilginç örnek vermek mümkündür. Bu örneklere hayvanların ya da cansız varlıkların yargılandığı davalar verilebilir. Amaca ulaşma yolunda tüm gizliliği bozan bir kilise çanının kırbaçlanarak yol boyu boynunda halatla sürüklenmesi herhalde kendisine verilen en büyük ceza olmuştur. Aynı şekilde ekinlere zarar veren mayıs böceklerinin yargılandığı davayı da örnekler arasında gösterebiliriz. Hayvanların, cansız varlıkların ve hatta cesetlerin yargılanmaları ayrı bir mesele iken ceza almaları apayrı bir meseledir. Hele hele bir avukat tarafından canhıraş biçimde savunulmaları meseleyi bambaşka boyutlara taşımaktadır.

Bilge Kültür Sanat’tan çıkan “Tarih Neye Yarar?” tarihi olayları en ilginç örneklerle anlatan ve özellikle tarihe meraklı olmayanların da ilgisini çekecek bir eser. Tarihle ilgilensin-ilgilenmesin herkesin rahatlıkla okuyabileceği bu eseri muhakkak tavsiye ediyorum.

(0) Yorum
Yorum Yaz
İlginizi Çekebilir
Kitap Tahlili - Şarktan Mektuplar

Kitap: Tarih Neye Yarar? Yazar: Koray Şerbetçi Tarihi Olaylara Farklı Açılardan Ba...

Kitap Tahlili - Hata Neredeydi? Doğu’nun 300 Yıldır Cevabını Aradığı Soru

Kitap: Tarih Neye Yarar? Yazar: Koray Şerbetçi Tarihi Olaylara Farklı Açılardan Ba...