Kitap Tahlili: Sultan Aziz Niçin Tahttan İndirildi, Nasıl Şehid Edildi?

Mustafa Müftüoğlu, tarihimizin en acı olaylarından biri olan Sultan Aziz'in katlini anlattığı “Sultan Aziz Niçin Tahttan İndirildi, Nasıl Şehit Edildi?” kitabıyla öncesiyle sonrasıyla birçok tarihi olayı da izah ediyor.

1861'de ağabeyi Abdülmecid'in vefatı üzerine tahta çıkan Sultan Abdülaziz, sultanlığını 1876'ya kadar yani V. Murad’ın kısa sürecek olan sultanlığına kadar sürdürecektir. Yazar, birçok uğursuz, kirli olaya şahitlik eden 1876'ya özellikle dikkat çekiyor ve bu yılın tek iyi tarafının Sultan II. Abdülhamid'in tahta çıkması olduğunu söylüyor. Aynı yıl meydana gelen cinayetler, sultanın cinneti ve taht değişikliği gibi olaylarla 1876 son derece hareketli geçmiştir. Ayrıca Balkanlarda meydana gelen isyanlar devleti epey müşkül duruma sokmuştur. Aynı şekilde yılın son günlerinde ilan edilen Kanun-ı Esasi'yi de bu hareketler içine biz ekleyebiliriz.

Yazar, Sultan Abdülaziz’in kişilik özelliklerini anlattığı bölümde Yılmaz Öztuna’dan alıntıyla sultanın daha şehzadelik döneminden itibaren halk tarafından çok sevildiğini, bunda ağabeyinin birçok kötü özelliğini barındırmamasının ve askerlere karşı yaklaşımının sıcaklığının etkili olduğunu belirtir. İlave olarak dış politikada izlediği vatansever duruş da örneğiyle verilmiştir.

Sultan Abdülaziz'den bahsederken kendisinden sonra tahta oturtulacak olan V. Murad'dan bahsetmemek olmazdı. Müftüoğlu, Sultan II. Abdülhamid'in de katıldığı Avrupa seyahatinde veliaht Murad'a gelen masonluk teklifini ve bunun nasıl gerçekleştiğini anlatır. Murad Han, İstanbul'a döndüğünde ise ritüellere uygun biçimde bu örgütün bir üyesi olacaktır. İşlenen siyasi cinayetlerin, birilerine yol açmanın sebeplerini burada aramak yanlış olmayacaktır. V. Murad dediğimizde Yeni Osmanlılar’ın etkinliği de akıllara getirilmelidir. Kitapta Jön Türkler ya da Yeni Osmanlılar denilen örgütün kişileri, yapısı, hareket tarzı, finans kaynağı gibi konulara değinilmiş, açıklamalarda bulunulmuştur.

Mustafa Müftüoğlu, Sultan Aziz dönemini isimler üzerinden anlatmayı tercih etmiş. Sadaret makamına oturan Mahmud Nedim Paşa'nın özellikle bürokraside yaptıkları anlatılmış, memurların yer değişimi, sadarette kaldığı on bir ay içinde birkaç kez bakan ve bürokrat değişimi için "mecnunane icraat" tabiri kullanılmıştır. Hatta sürekli değişen memurlar için Avusturya İmparatoru Fransuva Joseph'in şaşkınlığı da örnek olarak verilmiştir. Kısa Midhat Paşa faslından sonra Hüseyin Avni Paşa'ya geçen yazar, bu isim hakkında demediğini bırakmıyor. Ahlaksızlık, rüşvet, ırz ve namus düşmanlığı, haksız mal edinme, sultana karşı girişimler, yabancılarla iş birliği hepsi Hüseyin Avni Paşa'da birleşmiş vaziyette. Nitekim Sultan Aziz'in tahttan indirilmesinde etkili olan isimlerden birisi de kendisi olacaktır.

Kitapta, Yeni Osmanlılar’ın faaliyetlerine başka bölümlerde daha değiniliyor. Gizli gizli buluşmalar, planlar, adam ayartmalar ve ahlak dışı bütün yollarlamevcut sultanı gerekirse gafil avlayıp öldürerek tahttan uzaklaştırmayı denemişlerdir.

Yazar, yeğeninin yani Veliaht Murad’ın Yeni Osmanlılar’la beraber sultana karşı kurulan tertibatın içinde olduğunu söyler. Devletin ekonomik yapısı geçmiş dönemden kalan yüklerle ve borçlanmalarla beraber iyice ağırlaşmış ve mevcut yönetime karşı hoşnutsuzluklar artmıştır. Yılmaz Öztuna, doksan milyon altın olan devlet borçlarının Sultan Aziz tahta çıktıktan sonra yüz doksan altına çıktığını belirtir. Sultan Aziz’in tahtını sallayan olaylardan biri de “Berlin Memorandumu” adı verilen notadır. Bu nota, Rus, Alman ve Avusturya başvekilleri tarafından hazırlanmıştır. Fakat İngilzler bu notanın dışında kalmayı tercih etmişlerdir. Çünkü İngilizlerin bencilliğe çalışan aklı bu notayı daha doğrusu kendilerinin içinde olmadığı herhangi bir kararı, uyarıyı kabul edecek bir akıl değildir. İngilizler daima kendi planlarını uygular. Dışarıda bunlar olurken içeride hareketlilik devam ediyordu. Yazara göre Hüseyin Avni Paşa’nın amacı Sultan Abdülaziz’i İngilizlerin çıkarına göre tahttan indirmekti. Bunun için içeride kurulan düzenek işliyordu. Finansmanı Veliaht Murad Efendi’den sağlanan öğrenci gösterileri işleyen düzeneğin parçalarından biridir. Atamalarla devletin ve sultanın aleyhine çalışan kimselerin önemli görevlere getirilmesi sultanın kimin kim olduğunu, zihniyetinin ne olduğunu görememesinden kaynaklanmaktadır. Bu konuda yazar Sultan Aziz’in yeğeni Abdülhamid gibi bir istihbarat ağına sahip olmamasının sonunu hazırladığını savunur. Ayrıca yazarın savunduğu bir başka şey daha vardır ki o da tüm bu olayların içinde yer alan kimilerinin meşrutiyetten habersiz olmalarıdır. Bunu Sultan Abdülhamid’den nakille aktaran yazar, bu kişilerin meşrutiyetin methini bazı kitaplardan gördüğünü söyler. Yani tam olarak ne olduğunu bilmedikleri bir şeyin peşinde koşan bir kalabalıktan bahsediyoruz.

Darbeye giden yol adım adım döşendikten yani şartlar olgunlaştıktan sonra bazı değişikliklerle beraber harekete geçiliyor ve malum olaylar gerçekleştiriliyor. Sultanın ölümü ise çelişkili ifadelerle intihar vakası olarak kayıtlara geçirilmiş, bu eserde ve başka eserlerde de aksi hakkında pek çok delil sunulmuştur. Zaten Sultan Abdülhamid de ölümün intihar neticesiyle gerçekleştiğine inanmamış ve bu olay onu daha dikkatli olmaya sevk etmiştir. Kurduğu Yıldız İstihbarat Teşkilatı iktidardaki süresini uzatmış, devletin bütünlüğünün korunmasına yardımcı olmakla beraber darbeci zihniyete de çıkarlarına aykırı olan sultanı indirip yenisini getirme keyfiyeti vermemiştir.

Kitabın son kısmında cinayet etraflıca tartışılmış tanıkların sözlerine yer verilmiştir. Aynı şekilde ölüm raporu da tartışmaların odağındadır. On dokuz doktorun verdiği rapor usullere aykırı bulunmuş ve imzadan imtina eden iki doktorun Hüseyin Avni Paşa tarafından ağır biçimde cezalandırıldığı ifade edilmiştir. Kitabın sonunda “cinayet”le ilgileri olan kişilerin akıbeti yer almaktadır.

Gerçek Yayınları’ndan çıkan “Sultan Aziz Niçin Tahttan İndirildi, Nasıl Şehid Edildi?” kitabıyla Mustafa Müftüoğlu, Osmanlının en karışık yıllarındaki düğümü çözer. Belgelerle, tanıklarla ve sadece gerçeklerle kaleme alınmış bu eser darbeleri, dış desteklerle darbe ortamlarının nasıl oluşturulduğunu örneklerle anlatan kaliteli bir eserdir.

(0) Yorum
Yorum Yaz
İlginizi Çekebilir
Kitap Tahlili – Tarih Neye Yarar?

Mustafa Müftüoğlu, tarihimizin en acı olaylarından biri olan Sultan Aziz'in katlini an...

Kitap Tahlili - Şarktan Mektuplar

Mustafa Müftüoğlu, tarihimizin en acı olaylarından biri olan Sultan Aziz'in katlini an...

Kitap Tahlili - Hata Neredeydi? Doğu’nun 300 Yıldır Cevabını Aradığı Soru

Mustafa Müftüoğlu, tarihimizin en acı olaylarından biri olan Sultan Aziz'in katlini an...