Kitap Tahlili – Dönüşüm

Kitap: Dönüşüm
Yazar: Franz Kafka

Bir Yalnız Adam: Gregor Samsa

Çok okunan kitapların tahlili zordur. Çünkü kitap hakkında çok sayıda tahlil yapılmıştır ve sizin yapacağınız tahlil de onlardan birine benzeyecektir. Bu durum sizi başka türlü düşünmeye, aslında hiç dikkat etmediğiniz ayrıntıları görmeye ve yazmaya yönlendirir. Franz Kafka'nın Dönüşüm kitabı bu tür kitaplardan... Yıllar önce okuduğum bu eserin tahlilini yapmak için yeniden okumam gerekti. Öyküden çıkarılan anlamlar belki az evvel bahsettiğim meseleler yüzünden çoğaldı, dağ gibi oldu. Benim gibi çok kişi olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle herkes farklı bir şeyler anlamaya çalışmış, diğerlerinden farklı bir şeyler yazmak istemiş olabilir. Öyle ki bu öykü hakkında yazılanlar Kafka'yı dahi aşmış da olabilir. Onun hiç düşünmediği, demek istemediği şeyler ortaya çıkarılmış olabilir. Sonuçta Kafka, yirminci yüzyılın buhran yıllarının yazarı. Kendi kişisel hayatında buhranlar olduğunu da hesaba kattığımızda duygularının daha da karmaşıklaştığı satırlarla karşılaşmak sürpriz olmuyor. Bu nedenle onun korkuları, telaşları, biriktirdikleri sadece yazdıklarını okuyarak anlaşılabilecek şeyler değil. Dönüşüm'ü tekrar tedirgin biçimde okumamın sebebini anlatabildim zannediyorum. Hele okuyup tahlil de yapmam gerekince zorluk bir kat daha arttı.

Gregor Samsa Kendi Halinde Biri

Gregor Samsa, işinden ve hayatından bıkmış ailesinin ona yüklediği yükün altında ezilen biri. Evde mutlu olmadığı gibi iş yerinde de mutlu değil. Fakat evdeki tek çalışan olarak işine devam etmek zorunda. Bir sabah bir böceğe dönüştüğünü fark ettiğinde şartlar onun için daha da zorlaşıyor. Tam da bu noktada yaşanılan şey eğer rüya değilse fantastik kurgu bir esere adım attığımızı anlıyoruz. Devamındaki insan davranışları da kurguya ayak uydurmuş durumda. Kimsenin bir insanın böceğe dönüşüp dönüşemeyeceğini sorguladığını görmüyoruz. Esasında buna Kafka izin vermiyor. Çünkü bu sorgulama öyküdeki yalınlığı alacak, diğer sorgulamalarla beraber detaylarla okuyucuyu boğacaktı. Peki, bir insanın böceğe dönüşmesi mümkün müdür? Değildir elbette. Amerika romanını yazarken sıkılan bir yazarın belki bir günde yazdığı bir öykü neden bu kadar okundu anlamak mümkün değil.

Can Sıkıntısından Yazılan Bir Öykü

Dedik ki Dönüşüm'ün yazılış sürecinde Kafka'nın can sıkıntısı büyük paya sahip. Can sıkıntısı sorgulamayı ikinci plana atmış gibi görünüyor. Çok satanlara defalarca girmiş olan bu eser alelade yazılmış birçok ayrıntı barındırıyor. Belki Samsa, böceğe dönüştüğünü anladıktan sonra buradan dahi duyabileceğimiz çığlıklar atıyor. Ancak Kafka, bu çığlıkların duyulmasını istemiyor. Yazar bunun yerine okuyucuyu yormayı tercih ediyor. Gerçeklikten milyonlarca kilometre uzaklaştığını hiç düşünmeden bir böceğin kapıyı açmaya çalıştığı sahneleri gözümüzde canlandırmamızı istiyor. İşe geç kaldığı için eve gelen firma temsilcisi, annesi, babası ve kız kardeşinin içeriden ona seslenmeleri ve sayfalarca ya da dakikalarca kapıyı açamaması herhalde okuyucu için içeridekilerle ilk karşılaşma anından daha ilgi çekici değil. Belki ilk defa o zaman "keşke dönüşmeseydi" diyoruz. Ancak bu fiziksel değişim bir insan gibi düşünmesine engel değil. Samsa, yine insan gibi düşünüyor, kaygılanıyor, telaşlanıyor... Böcek olmak ona herhangi bir şey katmış, ondan bir şeyler götürmüş değil. Kısmen konuştukları anlaşılmaz oluyor. Biraz da beceri eksikliği... Basit bir kapının basit bir kilidiyle bu kadar uğraştığına göre...

Samsa İyice Yalnızlaşıyor

Dönüşüm ya da bazı çevirilerdeki adıyla Değişim yalnızca Gregor Samsa'nın fiziksel görüntüsündeki başkalaşımla kalmıyor, çevresinin de, ona bakışın da başkalaştığını görüyoruz. Samsa, artık yalnızdır. Sadece odasında değil dünyada da yalnızdır. Onu yalnızlığa terk eden bu dönüşüm ailesini onsuz planlar yapmaya itecektir. Samsa, bundan böyle para kazanan, evin ihtiyaçlarını gören değil hiçbir şey karşılığında yemek yiyen, odada kalan biridir. Kendisinden vazgeçen ve kendisi olmadan yaşamayı öğrenen ailesi için bir yüktür. Annesinin, babasının ve kız kardeşi Grete’nin para kazanmaya başlaması Samsa’nın olmazsa olmazlığına son vermiş, onu evde fazlalık konumuna getirmiştir. Üstelik eve alınan kiracılar nedeniyle zaten çıkamadığı odasından hiç çıkamaz hale gelmiştir. Gregor’un yalnızlığı sevilmeme, işe yaramama halleriyle birleşerek daha da ağırlaşmıştır. Tüm bunlara karşılık bir böcek olarak yapabileceği bir şey yoktu. Bu arada babasının eline ne geçerse fırlatmasından ötürü yaralı bir böcek olduğunu yani hareket kabiliyetinin de sınırlı olduğunu eklemeliyim.

Okuduklarımız Bir Saçmalıktan mı İbaret?

Kitabı okurken “burada oturmuş Kafka’nın saçmalıklarını okuyorum” diyebilirsiniz. İtiraf etmeliyim ki ben bunu dedim. İlk okuduğumda Kafka buradan nasıl çıkacak, bunu nasıl düzeltecek ve okuyucuya “acındırdığı” Gregor’u nasıl ayağa kaldıracak dedim. Sonunda iyilerin kazandığı, kötülük yapanların cezalandırıldığı bir öykü beklersiniz. Bu film izlerken de, kitap okurken de böyledir. Bu satırların bir amacı olmalı, burada olanlar bizi bir yerlere getirmeli dersiniz. Franz Kafka, bu eserinde kimseyi hiçbir yere götürmüyor. Bir odada başlayan yolculuk o odada bitiyor ve size kara kara düşünmek kalıyor. Psikoloji, sosyoloji, felsefe… İçine ne katarsanız oluyor. Ruh halleri, toplumsal baskı, düşüncenin evrilişi ne ararsanız var. Bu kısacık öykü -ki Kafka’nın en uzun öyküsüymüş- okuyucuya aradığı iyi şeyler dışında her şeyi veriyor.

(0) Yorum
Yorum Yaz
İlginizi Çekebilir
Kaybedilmiş Zamanın Çocuklarından

Kitap: Dönüşüm Yazar: Franz Kafka Bir Yalnız Adam: Gregor Samsa Çok oku...

Atlardan Umut Devşiren Meryem

Kitap: Dönüşüm Yazar: Franz Kafka Bir Yalnız Adam: Gregor Samsa Çok oku...

Kitap Tahlili – Yılkı Atı – Abbas Sayar

Kitap: Dönüşüm Yazar: Franz Kafka Bir Yalnız Adam: Gregor Samsa Çok oku...