Sıradaki içerik:

Nizamülmülk ve Nizam-ı Âlem

e
sv

Kalemin Zikri: Şeyh Hamdullah

avatar

Fatma Sarı

  • e 0

    Mutlu

  • e 0

    Eğlenmiş

  • e 0

    Şaşırmış

  • e 0

    Kızgın

  • e 0

    Üzgün

(Okunma Süresi: 3 dakika)

Yazıların en güzeli Kur’anı güzel yazma sanatı olan Hüsn-i Hatta incelik, zevk ve zarafet anlayışı çok önemlidir. Nasıl ki bestekarın zikri musikidir, hat sanatında da kamış kaleminin zikri yazıdır.

Alemi kainatın sultanı Efendimiz (s.a.v) “Allah beni bir öğretmen olarak görevlendirmiştir.”demiş ve katibine “Hokkaya lika koy, kalemi eğri kes, besmelenin ba’sını dik yaz,sin harfinin  dişlerini,mim’in gözünü açık, İsmi Celal’i güzel yazmaya gayret et, ’Rahman’da  kalemin mürekkebini yenile, ‘Nun’un çanağını uzat, ’Rahim’i de güzel yaz.” buyurarak besmelenin  göze hoş gelecek şekilde yazılmasını tavsiye etmiş ve yazı sanatının önemini vurgulamıştır.

Bu güzel sözleri edep edinerek İslam yazı sanatını zirveye taşıyan Hüsn-i Hat sanatının Türk ekolü kurucusu Şeyh Hamdullah Çelebidir. Şehzadeler ocağı,Hat sanatının şah’a kalktığı şehir Amasya da 1436 (H.840) tarihinde  dünyaya geldiği tahmin edilmektedir.Babası Sarıkadızâde ailesinden Buhara’lı Sühreverdiyye şeyhi Mustafa Dede’dir.Şeyh Hamdullah alim ve Arif bir aile de yetişmiştir.Dini ve edebi medrese tahsilini devrin büyük alimlerinden şehzade II. Bayezid ve Ahmed’in hocası Hatip Kasım Efendi’den almıştır ve ileri derecede Arapça öğrenmiştir.Hat sanatına olan ilgisi sebebi ile de Sufi Yahya Çelebi-zade Ali Çelebi’den sülüs ve nesih hat meşk etmiş.Hocasının Fatih Sultan Mehmed Han’a katip olmasından ötürü  Hayreddin  Mar’aşî’den Altı yazı üslûbu olan Aklâm-ı sitteyi (Muhakkak, Reyhanî, sülüs, Nesih, Tevkî ve Rıkâ’) meşk etmiştir.Şeyh Hamdullah o devirde   Anadolu’da   geçerli   olan  Yâkut el-­Musta’sımî  yazı üslûbunca yazılarını yazmıştır

Şeyh Hamdullah’ın  yazı hayatını iki döneme ayırabiliriz.Birincisi Bağdat’lı Yâkut el-­Musta’sımî  yazı  üslûbu ile meşk ettiği Amasya dönemi ve kendine has yazı   üslûbunu  ortaya koyduğu İstanbul dönemi. Şeyh Hamdullah kendine has yazmış olduğu yazı üslûbu ile “Pîr-i Hattatîn” (Hattatların piri), “Kıbletü’l-Küttab” (hattatların kıblesi) olarak anılmaya devam etmektedir.

II. Bayezid ile Dostluğu:

Sultan Bayezid Amasya valiliği ve şehzadeliği döneminde ilim ve sanata olan merakından Şeyh Hamdullah ile yakından ilgilenmiş ve muhabbetini kazanmıştır. Bestekar ve divan şairi olan II. Bayezid Şeyh Hamdullah’tan Hat meşk etmiş ve icazetini almıştır. Hatta Amasya da iken hocası yazı yazarken okkasını elleriyle tutuyor, çok hürmet ediyor ve davetlerde onu en yakınında oturtarak ayrı bir değer veriyordu.

Şeyh Hamdullah’ın İstanbul’a gelişi:

Fatih’in 1481 yılında hakka yürümesinden sonra tahta çıkmasından sonra II. Bayezid’ın daveti ile İstanbul’ a gelerek  saray kâtip ve hizmetkârlarına yazı hocası tayin edildi. Hem Edirne hem de Topkapı sarayında rahat meşk edebilmesi için oda tahsis edildi.

Gönül Dostu Sultan II. Bayezid’in teşviki ile başta Yakut Üslubunu olmak üzere eski büyük hattatların yazılarını gözden geçirerek yazıdaki klasik orantı, duruşu ve satırdaki ahengi farklılaştırarak Osmanlı üslubunu ortaya çıkardı. En güzel eserlerini İstanbul zamanında vermiştir.

Okçuluğu:

Şeyh Hamdullah çok yönlü bir kişiliğe sahipti. Hattatların piri olmasının yanında iyi bir okçudur. Şeyh lakabının hattatlığı ile bağı yoktur. Ok atıcılığı ve yay yapmasında meşhur idi. Pehlivanlar arasındaki iyi bir ok atıcısı olduğunu, 1100 adımlık atışıyla göstermiş ve ok atış rekoru kırmıştır. II. Bayezid buna istinaden Mahmut ve Hamza Dede’den sonra Okmeydanı Atıcılar tekkesi Şeyhliği’ne getirir. Aynı zamanda şahin avcısı, iyi bir yüzücü ve II. Bayezid ’a ek yerleri belli olmayan kaftan dikecek kadar iyi bir terzidir. Üstün yeteneklerine rağmen her zaman tevazu sahibi olmuş ve kibre aldanmamıştır.

1. Bayezid’in hakka yürümesinden sonra I. Selim döneminde inzivaya çekilerek talebe yetiştirmiş, Kanuni tahta çıktıktan sonra onu saraya davet ederek, kendisi için Mushaf yazmasını istemiş. Şeyh Hamdullah yaşlılığını ve baş titremesini öne sürerek Muhiddin-i Amasi’yi tavsiye etmiş ve bunun üzerine Kanuni ona samur kürk giydirdiği ve hayır duasını aldığı söylenir. İşte Osmanlı da hat sanatına ve üstatlarına verilen kıymet aşikardır. Bu hadiseden birkaç ay sonra 1520 (H.926) yılında Rabbi’ne kavuşmuştur. Cenaze namazı Şeyhülislâm Zembilli Ali Efendi tarafından Ayasofya Camii’nde kıldırıldı, vasiyetince Karacaahmet Mezarlığı’na şu an “Şeyh sofası” ve hattatlar sofası” adıyla anılan bölgeye defnedildi.

Eserleri

Şeyh Hamdullah’ın Müze, kütüphane ve özel koleksiyonlarda olmak üzere kırk yedi mushaf, 1000 kadar En‘âm, Kehf ve Nebe sûreleri, evrâd, ezkâr ve dua mecmuası, tûmâr, kıta ve murakka levha  eserleri günümüzde muhafaza edilmektedir.

Şeyhin taş üzerinde başta Amasya ve İstanbul Bayezıd camisi mihrap ve kitabe yazıları,  Sultanahmed’de ki Firûz Ağa Cami, Davut Paşa Cami kitabelerinin onun eseridir.

Şeyh Hamdullah’tan önce Osmanlı zaten Hat sanatında ileri seviyelere gelmiş idi. Kendine özgü hat sanatına getirmiş olduğu üslûb ile yeni bir çağ açmış, yazı onun elinde öyle güzel ve hayranlık bırakacak bir hale bürünmüştür ki daha sonra gelen hattatlar Şeyh Hamdullah’ı taklit etmeye çalışsalar da çoğu onun tarzına yaklaşamamıştır.

Özellikle Şeyh Hamdullah’ın ortaya koyduğu Nesih Hattı ile Mushaf metinleri yazmış. Metinde devamlılık ve okumada kolaylık sağlamış.Bu da Mushaf yazılarına sadelik, devamlılık ve zarafet kazandırmıştır.

Hat sanatında Şeyh Hamdullah ile kazandığımız üslûb ile “Kur’an-ı Kerim Hicaz’da indi, Mısır’da okundu, İstanbul’da yazıldı” sözü gerçekleşmiştir.

Şeyh Hamdullah’a yazdığı bir meşki nasıl yazdığını sorarlar; şöyle der,” Gözümü hocamın kaleminin ucuna, gönlümü Rabbime bağladım. Kulağımı da hocamın ağzından çıkacak cümlelere kilitledim.”

Hat üslûbunu ve zevk anlayışını Şeyh Hamdullah’a borçluyuz.

Rabbimiz Şeyh Hamdullah’tan ve onu yetiştiren üstadlardan razı olsun. Bu güzel sanatı layıkıyla muhafaza etmek ve Muhabbetleri ile bereketlenmek nasip olsun.

 

Selametle…

  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli

Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.

  • Erbek Sarı9 ay önce
  • Teşekkür ederiz güzel çalışma olmuş,Başarıların daim olsun inşallah.