Sıradaki içerik:

Mamafih

e
sv

Haydarpaşa – Medine Demiryolunun Açılışı

avatar

Fatma Sarı

  • e 0

    Mutlu

  • e 0

    Eğlenmiş

  • e 0

    Şaşırmış

  • e 0

    Kızgın

  • e 0

    Üzgün

(Okunma Süresi: 4 dakika)

Osmanlı devleti de Endüstri devrimi sonrası ulaşımda buharlı trenlerin kullanılmaya başlanması ile Anadolu için de demiryolu projeleri başlatmıştır. Sultan II.Abdülhamid’in yadigarı ve hilafetin son büyük projesi olarak da  adlandırılan Haydarpaşa—Medine demiryolu yani Hicaz Hamidiye demiryoludur. Bunun öncesinde ecdad Rumeli demiryolu ile Avrupa’nın belirli şehirlerini İstanbul’a bağlanmış ve bu projenin 2.etabı diyebileceğimiz Hicaz demiryolu projesi ile Kudüs-Mekke-Medine İstanbul’a bağlanması hedeflenmiştir. Sultan Abdulhamid’in bu benim rüyamdı diye nitelendirdiği  proje ile yollar kainatın yani gönüllerin sultanına Efendimiz (a.s.v) ulaşmıştır. Hicaz Demiryoluna ait ilk fikir aslen  Alman asıllı bir Mühendis olan Zimpel

1864 yılında Osmanlı  devleti yetkililerine Kızıldeniz’i Şam’a birleştirmek amacı ile proje teklifinde bulunur fakat Osmanlı yetkilileri o bölgede yaşayan Arap kabilelerinin rahatsız olabileceği ve projenin pahalı geleceğini düşünerek teklifi kabul etmezler.1874  yılında başka bir Alman Mühendisin Medine ve Mekke arasına döşenecek olan bir demiryolu hattı ile Osmanlı devletinin Hicaz bölgesinde askeri anlamda kontrol sağlayabileceğini ileri sürmüştür.1891 yılında Hicaz Kumandanı Osman Nuri Paşa’nın Hicaz hattında bir demiryolu projesinin önemini rapor ile sunmuş ve değerlendirilen komisyonda o bölgedeki bir hattın hacıların kutsal yolculuk esnasındaki sıkıntılarını ortadan kaldıracağı ifade edilmiştir.

1891 yılında Cidde evkaf müdürü Ahmet İzzet Efendi’nin Şam’dan Medine’ye kadar bir demiryolu projesinin o bölgedeki isyanlara karşı bir kontrol olacağını ve aynı zamanda hac görevini yapacak olan hacıların işlerini kolaylaştıracağını  rapor ile sunmuştur. Bu fikir Sultan II.Abdülhamid’in ilgisini çekmiş ve incelemek üzere Erkan-ı Harbiyye Feriki Mehmed Şakir Paşa’ya devretmiştir. Şakir paşa Maliyetlerini de hesaplayarak, demiryolu hattı güzergahlarını da bildiren bir raporu II.Abdülhamid’e sunmuştur. Sultan Abdülhamid 2 Mayıs 1900 de çıkarmış olduğu kararname ile resmen demiryolu inşaatını onaylamış. Sultan Abdülhamid’in tahta çıkışının 25.yıl dönümü olan 1 Eylül 1900 günü o zamanlar hac kafilelerinin toplandığı Şam’da bir tarafı Medine’de ve diğer tarafı İstanbul’a bakan taraflarda olmak üzere kazma vurularak çalışmalar başlatılmıştır. İlk Aşama olarak Şam’dan Mekke’ye varacak olan hat, daha sonrasında Cidde, Akabe ve sonrasında da Yemen’e bağlanması düşünülüyordu.

Demiryolunun yapılmasındaki Sebepler

Demiryolunun yapılış nedenleri arasında dini sebepleri öncelik olmasının yanında askeri ve siyasi sebepleri de bulunuyordu.

Dini sebeplerinden bahsetmek gerekirse o zamanın imkansızlıkları içerisinde Şam’da toplanan hac kafileleri Medine’ye 40, Mekke’ye de 50 günde varmaktaydılar. Tabi bunlara yolda karşılaşılan bulaşıcı hastalıklar, su sıkıntısı, gidiş-dönüş seyahat masrafları ve bedevilerinde saldırıları eklenebilir. Sultan Abdülhamid bu hat ile karşılaşılan sorunlar ortadan kalkacağını ve hacıların daha rahat ve konforlu bir şekilde yolculuk yapabileceğini düşünüyordu. Aynı zamanda İslam coğrafyalarında hilafete olan bağlılığın da artacağı kanaatindeydi.

Askeri ve siyasi etkenler olarak bakarsak Sultan Abdülhamid Avrupa’nın Hicaz bölgesine olan ilgisinin farkındaydı. Hicaz projesi ile o bölgeye asker ve teçhizat gönderimini de kolaylaştırarak,  bölgedeki askeri kontrolü sağlamış olacaktı. Demiryolu hattı ile tarım ve ticari faaliyetlerinin de canlanacağını düşünüyordu.

Komisyon-ı Âli kurdu

Demiryolu hattı ile ilgili tüm muamele ve inşaat işlerinin yürütülmesi için Komisyon-ı  Âli  kurmuştur. Daha sonra işlerin artması ile Şam, Beyrut ve Hafya komisyonları da eklenmiştir.

Sultan II.Abdülhamid’in Edebi

1 Eylül 1900’de başlayan demiryolu inşaatı ile normalde yılda 150 km ray döşenebilirken, aşırı sıcak çöl şartları ve maddi imkansızlıklara rağmen yılda 288 km ray döşenmiştir.

Sultan II.Abdülhamid’de ecdadındaki zarafetten nasiplenmiş biridir. Raylar Medine’ye yaklaştıkça Resullullah gürültüden rahatsız olmasın diye rayların altına kalın keçe döşetecek kadar edepli biriydi. Aynı zamanda Mescidi Nebevi güzel koksun diye gül sularına ayrılmış özel vagon dahi göndermiştir.

Hicaz demiryolunu diğer demiryollarının yapımından ayıran önemli özelliklerden bir tanesi çalışmalarda yabancı mühendis, teknisyen ve işçilerin yer almasının yanında özellikle kutsal topraklara geldikçe döşeme faaliyetlerini Osmanlı vatandaşlarının yapmasıdır. Bu sayede işi bilen yerli ve kaliteli mühendis ve teknisyenlere de sahip olunmuştur.

Tüm İslam Coğrafyalarından Bağış Yağdı

Hicaz Demiryolu maliyetinin 4 milyon lira olması ve devlet bütçesini aşması nedeni ile Sultan II.Abdühamid Han kendisi 50 bin lira destek vererek bağış kampanyası başlatmıştır. Çok sayıda memurlar maaşını bağışlamıştır. Kutsal bir proje olduğu için bağış kampanyasına Müslüman halkın katılması planlanmış olsa da gayrimüslim halktan da bağışta bulunanlar olmuştur. Osmanlı vatandaşları dışında Hindistan, Fas, Rusya, Avrupa, Afrika, Orta Asya, Amerika, Rumeli ve Kıbrıs’taki Müslüman halktan da bağış gelmiştir. Yardımlar II .Meşrutiyete kadar devam etmiştir. Bu kadar geniş coğrafyalardan yardım gelmesi Hicaz Demiryolu projesinin benimsendiğinin göstergesidir. Bu proje tek Osmanlının değil Müslümanların ortak projesidir diyebiliriz.

Kutsal Yolculuk Başlıyor

1 Eylül 1900’ de Şam’da başlayan kutsal proje 1903’te Amman’a, 1904’te de 460.km olan Maan’a ulaşıldı ve demiryolunda yolcu ve eşya taşınmasına başlandı.

Hicaz demiryolu seferine 27 Ağustos 1908 günü Şam’dan ilk trenin hareketi ile başlamıştır. Sultan II.Abdühamid’in tahta çıkışının 33.yıldönümü olan 1 Eylül 1908 ‘de demiryolu hattının tamamı hizmete açılmıştır. Demiryolu hattı üzerinde toplam 96 gar binası bulunmaktaydı. Bazı binalarda vagon bakım atölyeleri, depo gibi ek yerler, kimi istasyonlarda posta ve telgraf merkezleri bulunmaktaydı.

Aynı zamanda  gölet, tünel, köprü, otel, cami ve hastane gibi yapılarda eklenmiştir. Haftada üç kez Şam’dan Medine’ye seferler karşılıklı düzenlenmiştir. Saatte 40-60 km hızla giden trenler ile gidiş- dönüş Şam-Medine arası 8 güne indirilmiştir.

Demiryolu hattının geçtiği ilk durak hacıların toplandığı Suriye’de Şam, Ürdün’ün başkenti Amman ikinci büyük durak, Tebuk, Mede-in Salih ve Medine. Şam’dan itibaren toplam hat uzunluğu 1464 km.

Maalesef ki 1914 yılında Osmanlı’nın I.dünya savaşına hazırlıksız yakalanması sebebi ile ekonomik ve siyasi nedenlerden ötürü hat Mekke’ye ulaşamamıştır. Sultan Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonra proje aksamıştır. Hicaz Hamidiye demiryolu adı Hicaz Demiryolu olarak değiştirilmiştir. Fakat 1917 yılına kadar Akka-Beledüşşeyh (17 kilometre), Afule-Lüd (100 kilometre), Vadiüssur-el-Avca (155 kilometre), et-Tin-Beytülhanum (39 kilometre) şube hatları  da eklenerek toplam hat uzunluğu Şam’dan itibaren 1800 km’yi bulmuştur. I. Dünya savaşında 1919 yılında Medine komutanı Fahreddin Paşa’nın Mondros Mütarekesi’nin 16. maddesi gereğince Medine’yi teslim etmesi ile Hicaz Demiryolu Osmanlı hakimiyetinden tamamen çıkmıştır. Fahreddin paşa’nın üstün gayretleri ile orada bulunan kutsal emanetler İstanbul’a getirilmiştir. Günümüzde halen Suriye-Ürdün arası hat çalışmaktadır.

Ulu Hakan Sultan Abdülhamid Han’ın  zorlu mücadelesi ile başlayan ve Medine’ye kadar varan bu kutsal yolculuk kısa süreli seferde yapmış olsa niyetlerinin her daim ilahi kelimetullah olduğu aşikardır.

 

KAYNAKLAR

Hicaz Demiryolu Genel Müdürlük Binası / “Hicâz Demiryolu Müdiriyyet-i ‘Umûmiyyesi Binası Projesi” Özgün Çizimleri Üzerinden Bir Okuma, Türkan İRGİN UZUN, Mahmoud Zein El ABİDİN

Osmanlı Devleti’nin II. Meşrutiyet Dönemi Demiryolu Politikaları 1908-1914, Nesrin Kanberoğlu

https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/sultan-2-abdulhamidin-buyuk-projesi-hicaz-demir-yolu/

İslam Ansiklopedisi, Hicaz Demiryolu, UFUK GÜLSOYWILLIAM OCHSENWALD

http://www.istanbultarih.com/makale/cok-yonlu-bir-proje—hicaz-demiryolu.html

  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli

Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.