Abdulkerim Temizcan ile Sosyal Medya Ahlakı Üzerine Söyleşi

Sosyal medya olmazsa olmazımızdan mı? Tamamen terk edilmesi önerilir mi?

İlk önce zaman planlaması olmazsa olmazdır. Özellikle akşamleyin 9 buçuk 10’dan sonra akıllı telefonla oynanılmamasını genç kardeşlerimize tavsiye ediyoruz. Çünkü akşamleyin telefonla oynadığımız zaman ondan gelen ışınlar beynimizi uyuşturuyor, uykumuz olsa da uykumuzun gelmediğini zannederek geç yatıyoruz. Halbuki uzmanlar diyor ki "akşam saat 10 ilâ 4 arası bedenin uyku ihtiyacını en iyi aldığı zaman dilimleridir." Akıllı telefonlarla, bilgisayarlarla vb. araçlarla gece 1'e 2'ye kadar boş yere vaktimiz geçiyor. Akşam 9 buçuktan sonra teknolojik aletlerden uzak durmalı sabah kalktığımızda da telefonlara sarılmamalıyız. Önceliğimiz sabah namazını eda etmek, Kurân-ı Kerim okumak, duamızı yapmak, dersimize, işimize bakmak olmalı. 1-2 saat sonra telefona geçmeliyiz.

Zaman zaman sosyal medyayı kullanmaya ara vermek iyi olur. Kendi iç dünyamıza dönmek tefekküre önem vermek gerçekten çok elzemdir. Kişinin durumuna göre sosyal medya kullanımı değişir. Mesela şu an lise ya da üniversite okuyan kardeşlerime ilimle daha çok ilgilenmelerini tavsiye ediyorum. Son sınıfa geldiklerinde, mezun olduktan sonra illaki sosyal medya olacak dünya insanlık burada eğer biz insanlığa bir mesaj vereceksek bir tebliğ davet yapacaksak bu olmazsa olmazımız durumda. Buna rağmen bazı hocalarımız da var ki ben onlara "isimsiz kahraman" diyorum hiçbir sosyal medya hesapları yok ama gençlere bir yurtta, camide, sağda solda koşturarak onlarla ilgilenip hiçbir yerde paylaşmadan etkili çalışmalar yapan hocalarımız alimlerimiz var. Onlara hürmetimiz saygımız çoktur. Ama yeni yetişen genç kardeşlerimize biz bu mecranın boş bırakılmamasını burayla alakalı çalışmalar yapmalarını tavsiye ediyoruz. Ama ne zaman? İlimde bir noktaya, üniversitede belli bir aşamaya geldikten sonra. İlk önce ilimde ilerlesinler hangi üniversitede alanda okurlarsa okusunlar gayretlerinin %70'ini 80'nini ilme gerisini aksiyona, davete versinler. Sosyal medyaya da bir kısım zaman ayrılabilir ancak gençlerin kendisi de bu mecralarda fazla vakit geçirdiğinden yakınıp ilimden geri kaldıklarını kendileri de beyan ediyorlar.

Sosyal medyayı nasıl hayır yolunda kullanabiliriz?

Sosyal medyayı hayır noktasında şöyle kullanabiliriz; kabiliyetimiz varsa buraya yönelik içerikler üretelim burası bir mücadele yeri burada şer de var hak da var. Biz hayırların, iyiliklerin çoğalması için sosyal medyayı kullanalım. Ya kendimiz içerikler üretelim ya da kendimiz üretemiyorsak, yapamıyorsak yapanlara içerik üretenlere -bu video olur yazı olur afiş olur- destek verelim onların tanıtımını yapalım. Amaç gaye hayırlar, iyilikler, güzellikler artsın buna vesile olalım inşallah.

Sosyal medyada farketmeden yaptığımız hatalar nelerdir?

Her sayfayı takip etmek, her şeyi paylaşmak hatalarımızdandır. Bir haber paylaşacağımız zaman haberin kaynağını araştırmadan paylaşım yapıyoruz. Mesela bir zat bir hoca vefat etti diye bir paylaşım geliyor sonra biz de hızlı davranıp paylaşım yapabiliyoruz. Tabi sonra bu haberin asılsız olduğu ortaya çıkıyor bazen 5-6 saat sonra bazen 1 gün sonra. Gerek o kişinin ailesi gerek sevdikleri üzülüp boş yere endişeye girebiliyorlar. Hucurat Suresindeki şu ayeti kerime bize mihenk taşı olmalı temel ölçümüz olmalı: “Eğer bir fasık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın. Yoksa bilmeden bir topluluğa kötülük edersiniz. Sonra yaptığınıza pişman olursunuz.” (Hucurat, 6) ayeti kerimesi sırrınca karşılaştığımız haberlere bakalım bekleyelim doğruluk payını araştıralım doğru olduğuna dair araştırma yaptıktan sonra paylaşalım.

Kur’ân-ı Kerimden bir ayet paylaşacaksak o ayetin, surenin bilgisini verelim sure numarasını yazalım. Meal olarak paylaşım yapıyorsak paylaştığımız kısım yanlış ya da eksik anlaşılmaya müsaitse açıklamasıyla, izahıyla beraber ayetleri paylaşalım. Biliyorsunuz ki meal Kur’anın kendisi değildir. Tefsire ihtiyacımız var.

Ayet ve hadislerle insanları dövmeyelim yani birilerini ezmek laf atmak için paylaşmayalım. Allah için fi sebilillah kendi nefsimiz için faydalı gördüğümüzü başkalarıyla da paylaşalım. Paylaşım yaptım demek için değil, sizi derinden etkileyen sizde inkişaf eden ayeti o an paylaşmanız daha verimli olur. Ama sırf ben paylaşım yapayım diye kitap karıştırıp internetten kopyala yapıştır yapıp sonra Kurân-ı Kerim'i bir kenara bırakıyorsak O'nu yaşamıyorsak burada bir problem var demektir.

Hadis-i şerifleri paylaşırken çok dikkat etmemiz lazım. Kaynağına senedine bakmak gerek. Gerçekten böyle bir hadis-i şerif var mı yok mu diye kontrol ettikten sonra paylaşalım.

Çok sık paylaşımdan toplu mesajlardan devamlı günün ayeti günün hadisi gibi WhatsApp gruplarında dini mesaj yağmuru yapmaktan da kaçınalım. Ayetler ve hadisler çok kıymetlidir ama bizim onları paylaşırken ki üslubumuz onları insanlara karşı sıradan gözüktürebilir. Bunun yerine tedricen yani aşama aşama, tadında bırakarak insanları bıktırmadan yapmak noktasında dikkat etmemiz gerekiyor.

Bir sözün bir âlime bir zata ait olduğunu kesin bilmiyorsak onu da o isimle paylaşmamalıyız. Mesela bir söz paylaştık İmam Şafi yazıyor altında. Ama bu söz nerede geçiyor hangi kitapta geçiyor. Sözü paylaşmış adam Hz. Ali yazmış altına ama biz bu sözün Hz. Ali'ye ait olduğunu nereden bileceğiz? Hadis-i şeriflerin bile sahih, hasen, zayıf, mevzu durumları varken. Bir sözün bir alime mi sahabiye mi tabiine mi ait olup olmadığını araştıralım rastgele paylaşımlardan uzak duralım. Dini paylaşımlar gerçekten vebaldir dikkatli adım atmak gerekiyor. Dini tebliğ noktasında yanlışlarımız yine olabiliyor.

Bizim önemsemediğimiz kek gibi çiğ köfte gibi yiyeceklerin fotoğrafını paylaşıyoruz sonra ise bunu herkes alabilir diye düşünüyoruz ama bir kişi belki bu paylaşımı gece görür bu bir beyefendi olabilir hanımefendi olabilir hamile olabilir. Canı çeker ona ulaşamazsa biz de vebale girmiş oluruz. Yemek paylaşımlarından da lütfen sakınalım.

Bazen de görüyorum bir kardeşimiz selfie yapmış ancak kendini çektiğini zannettiği bu fotoğrafın arka planında yoldan geçen insanlar, kadınlar, erkekler, aileler, çocuklar var kadrajımıza onlar da giriyor. Bu insanların mahremiyetine de bilmeden haksızlık etmiş oluyoruz. Kimsenin müsadesi olmadan fotoğrafını çekmemeliyiz. Eğer kendi olduğumuz fotoğrafın arka planında başka insanlar çıkmışsa tekrar çekilmesi mümkün değilse belli uygulamalardan arka plan silinmeli, kırpılmalı. Fotoğrafla uğraşanlar bu özellikleri bilirler zaten.

Aile mahremiyeti çok önemli ev içerisinde otururken ev halimizle eşimiz çocuğumuz ile çekildiğimiz fotoğrafları sosyal medyada paylaşmayalım. Yaşlı ziyaretinde yine ninemizi, dedemizi ya da hasta ziyaretinde hasta akrabamızı haberleri yokken fotoğrafını çekmek, yoğun bakımdan çıkan baygın hasta ile onun izni olmadan selfie yapmak doğru bir davranış değildir. İnsan, aile, hasta mahremiyeti çok önemli. Sosyal medyada güzel hayırlı paylaşımlar ilim adamlarının bilim adamlarının güzel paylaşımları olduğu kadar milyonlarca da gereksiz çöp içerik paylaşılıyor. Burada kötü, art niyetli insanlar da var.

Biz mi sosyal medyayı kullanıyoruz sosyal medya mı bizi?

Mesela Kabe-i Muazzama'ya gittik ihramlıyız Kabe-i Muazzama'yı tavaf edeceğiz o anda kendimizi, yüreğimizi Kabeye tam vermemiz gerekirken başlıyoruz canlı yanına; orada kim beğendi, kim tıkladı ona bakmaya başlıyoruz oradaki ânı maneviyatı kaçırmış olduk. Medine'ye gidiyoruz Ravza-i Mutahhara'da Efendimiz'e (sav) tam selam verecekken oradaki maneviyatı yaşayacakken yine elimizde bir telefon fotoğraf çekmeye başlıyoruz ve ânı kaçıyoruz. Yani fotoğraf çekmeyelim mi kutsal mekanlarda? Çekebiliriz paylaşım da yapabiliriz ama yani illaki o an ibadet halindeyken olmaması gerekiyor. Riyakarlıktan, gösterişten uzak durmak gerekiyor. Mesela yine eşimizle çocuklarımızla pikniğe gidiyoruz gölün yanında yemek yiyoruz o anda fotoğraf çekiyoruz paylaşıyoruz o sırada eşimiz bize bir şey anlatıyor, çocuğumuz bize gülüyor, bir şeyler anlatmaya çalışıyor ama bizim gözümüz sosyal medya hesabında; acaba kaç kişi beğendi, acaba kim yorum yaptı ona bakmaya başlıyoruz yani ânı kaçırıyoruz bu anlamda sosyal medya bizi kullanmaya başlıyor biz sosyal medyayı değil. Tabiri caizse akıllı telefonlar aklımızı başımızdan almaya başlıyor. Yani telefon bağımlılığından geçtik adeta onunla aynileşmek akıllı telefonla sosyal medyalarımızla yatıp kalkmak, onunla yürümek, onunla yaşamak bu iyi bir durum değil bu manada hepimiz nefsimizi bir muhasebe etmeliyiz kendimize bir çeki düzen vermeliyiz. Akıllı telefonlar bir ihtiyaçtır ama ihtiyaç miktarınca kullanırsak faydalıdır bu süreyi geçtiğimiz zaman birtakım zararları başlar.

İşte orada paylaşılan reklamlar orada bize sunulan her şeye bazen aldanabiliyoruz en ufak bir reklam paylaşılıyor hemen kanıyoruz sipariş veriyoruz sonra pişman oluyoruz tabi ekonomi yönünden de meyletme yönünden de birtakım sıkıntılar problemler başlıyor zamanımızın boşa gitmesi noktasında problemler ortaya çıkıyor Alışverişe, gösterişe teşvik ediyor. Sabah kahvaltısı 10 çeşit; hanımefendi beyefendi paylaşıyor “akşam evimizde şu vardı, öğlen şuraya gittik”. Sosyal medya bir süre sonra bizi kullanmaya başlıyor. Allah Resulü (sav) şöyle buyuruyor: “Kişinin malayaniyi terk etmesi İslâm’ının güzelliğindendir.” Malayani ne demek dünya ve ahiretine faydası olmayan boş işler demektir. Akıllı telefonda sabahtan akşama kadar sadece oradaki videoları izlemek hani şu kişi güldürmüş şu kişi espri yapmış herkesin şu anda akıllı telefonu olduğu için herkes şu anda evinde bir şeyler yapıyor, film yapıyor, tiyatro yapıyor ama kimisi uygun gerçekten ders vermek için ama kimisi de hem aile mahremiyeti noktasında doğru değil gerçekten boş hiçbir faydası yok insanlığa vermiş olduğu bir mesaj yok. O yüzden burada boş gözlerle gezmek zihin yönünden bizi dağıtabiliyor kalbimizde manevi bir boşluk hastalık meydana gelebiliyor. Allah muhafaza ibadetlerimizden bile lezzet alamayacak duruma gelebiliyoruz

İslâm penceresiyle sosyal medya kullanmanın hükmü nedir?

Şimdi bu bıçak gibidir bıçak kullanmak nedir normalde caizdir. Bıçakla ne yapılır, domatesi kesersin ekmeği eti kesersin faydalıdır ama aynı bıçakla Allah göstermesin birini yaralayabilirsin zararlıdır. Yani aletin kendisinde herhangi bir mahsur yok. Zaten İslâm fıkhında bir kural vardır “eşyada mübahlık” esastır diye. Akıllı telefonun kendisinde herhangi bir problem yok. Önemli olan bizim bunu nasıl kullandığımız. Burası bir tebliğ davet aracı olduğundan dolayı kimi alimlere göre tebliğ ve davet yapmak vacip hükmüne dahi geçebilir çünkü burada insanlık var burada bir topluluk var bizim bu topluma ulaşmamız lazım. Şimdi gençlere gel camiye gidelim bir saat sohbet dinleyelim dendiğinde birçok genç kardeşimiz gelmiyor haberi bile olmuyor ama herkesin elinde telefon sabah akşam bakıyor. O zaman biz de çağın zamanın dilini kullanarak tebliğ ve davet yapmamız lazım tabi sosyal medyanın da kendine göre dili var. Hani kimi alimler 1 saat sohbet eder onu izleyen kişiler de olur ama kimisi yarım saate sohbet yapar onu izleyenler vardır. Ama bir çok genç kardeşimiz şu anda kısa ve öz mesajlardan hoşlanıyor işte 30 saniyelik, 1/5/10 dakikalık kısa ve öz mesajlardan hoşlananlar çok. Bunları da göz ardı etmeden sosyal medya içeriği üreten kardeşlerimiz tebliğciler davetçiler sosyal medyanın dilini iyi görerek ona göre içerikler üretmeleri gerekiyor. “Hocam ben bulunduğum mekanda yalnız kalıyorum, bu akıllı telefonu sosyal medyayı hayra iyiliğe güzelliğe hiç kullanamıyorum -Allah göstermesin- haramlara bakıyorum yanlış şeylere bakıyorum zamanım günlerim hep bunla geçiyor bu kontrolü sağlayamıyorum” diyen bir kardeşimiz varsa bir süreliğine en azından sosyal medya hesaplarını silip kitaplara bire bir sohbetlere yönelmesini belli bir irade terbiyesinden sonra sosyal medyayı açmasını tavsiye ediyoruz.

(0) Yorum
Yorum Yaz
İlginizi Çekebilir
Emrah Demiryent ile İlim ve İrfan Kaynağı Medrese Üzerine Söyleşi (Medresenin Hakikatine Yolculuk)

Sosyal medya olmazsa olmazımızdan mı? Tamamen terk edilmesi önerilir mi? İlk önce zaman...

Yusuf Duru ile Sinema ve Tiyatro Üzerine Söyleşi

Sosyal medya olmazsa olmazımızdan mı? Tamamen terk edilmesi önerilir mi? İlk önce zaman...

Prof. Dr. Muhammed Erat ile Medeniyetler Beşiği Coğrafyamız Üzerine Söyleşi

Sosyal medya olmazsa olmazımızdan mı? Tamamen terk edilmesi önerilir mi? İlk önce zaman...